Postępujące przeobrażenia społeczne sprzyjają stawianiu pytań o przyszłość różnych dziedzin życia. Pojawiające się pytania dotyczą również kondycji polskiej edukacji, w tym także edukacji uniwersyteckiej, i wywołują w środowiskach akademickich ożywione dyskusje. Doskonałą okolicznością dla zgłębienia tej problematyki są publikacje profesora Kazimierza Denka, a w szczególności ostatnie dzieło Autora, składające się z trzech części. W ręce czytelników Profesor oddał już dwie z nich. Oferowane książki stanowią zbiór prac publikowanych w latach 1957–2010. Jako doświadczony pedagog, od wielu lat związany ze środowiskiem akademickim, Autor przybliża czytelnikowi sytuację polskiego szkolnictwa wyższego oraz wskazuje na możliwości jego modernizacji. Zaproponowana lektura stanowi cenne źródło wiedzy, zarówno dla początkujących nauczycieli akademickich, którzy dzięki niej mają możliwość refleksyjnego budowania swojego warsztatu pracy, jak i dla doświadczonej zawodowo kadry, gdyż zawarte w niej treści pozwalają na głęboki namysł nad własną aktywnością zawodową oraz na jej doskonalenie.
Publikacja, o której mowa, nosi tytuł Uniwersytet w perspektywie społeczeństwa wiedzy. Część pierwszą opatrzono podtytułem Nauka i edukacja w uniwersytecie XXI wieku, drugą – Dydaktyka akademicka i jej efekty. Oba tomy ukazały się nakładem Wydawnictwa Naukowego Wyższej Szkoły Pedagogiki i Administracji im. Mieszka I w Poznaniu. Każdy z nich można traktować jako całość, ale też oddzielnie studiować poszczególne rozdziały. Choć trzeba podkreślić, że wiążą się one ze sobą w swych wątkach tematycznych.
Część pierwsza – Uniwersytet w perspektywie społeczeństwa wiedzy. Nauka i edukacja w uniwersytecie XXI wieku – liczy 296 stron i składa się z dwunastu rozdziałów, wstępu, zakończenia, bibliografii i noty o Autorze. W początkowych rozdziałach Kazimierz Denek wyjaśnia, co oznacza życie w społeczeństwie wiedzy, przedstawia rolę uniwersytetów i rysuje ich kształt w pierwszym ćwierćwieczu XXI wieku. Podkreśla, że uniwersytety stają dziś wobec potrzeby bycia kreatorami zmian, a nie biernymi ich obserwatorami i odbiorcami. Jednocześnie zwraca uwagę na liczne zagrożenia dla edukacji na poziomie wyższym. Przestrzega przed przekształcaniem uniwersytetu w przedsiębiorstwo, w czym dopatruje się jego faktycznego zniszczenia (s. 43–72). Dalsza część książki przybliża kwestię modernizacji i unowocześniania edukacji uniwersyteckiej. Szczególne znaczenie przypisuje Autor studiowaniu innowacyjnemu. Wytycza kierunki oraz określa treści przedsięwzięć innowacyjnych
(s. 119–134). Zwraca uwagę na pozytywne strony przemian szkolnictwa wyższego w Polsce (m.in. na ocenę parametryczną, system akredytacji, uczestnictwo w europejskich projektach badawczych i edukacyjnych), ale także na jego niedomagania, czego przykładem jest słabe powiązanie z potrzebami społeczno-gospodarczymi (s. 135–152). Apeluje też o lepsze wykorzystanie uniwersyteckiego potencjału naukowo-dydaktycznego (s. 171–174). Zastanawia się nad tym, co należy zrobić, by uniwersytet kształcił i wychowywał studentów mądrzej, lepiej, nowocześniej i efektywniej. Autor analizuje i ocenia strategie rozwoju uniwersytetu (s. 175–190), podejmuje także trudną kwestię ekonomiki edukacji uniwersyteckiej. Podkreśla fakt, iż edukacja stanowi ważną inwestycję w kapitał ludzki (s. 191–228).
Zamykając część pierwszą, profesor Kazimierz Denek opisuje szereg zagrożeń i wyzwań, jakie stoją przed uniwersytetem na progu trzeciego tysiąclecia. Zwraca też uwagę na próby przywracania logosu i etosu kształcenia uniwersyteckiego. Dla zrealizowania tego celu proponuje stworzenie dobrej bazy w postaci studiów filozoficznych i humanistycznych. Na koniec stawia pytanie o przyszłość uniwersytetu, wskazując na pewne prawidłowości związane z jego rozwojem oraz na ich uwarunkowania. Prowadząc swoje rozważania, również czytelnika mobilizuje do refleksji w tym obszarze (s. 229–260).
Część druga – Uniwersytet w perspektywie społeczeństwa wiedzy. Dydaktyka akademicka i jej efekty – liczy 418 stron i składa się z 17 rozdziałów, wstępu, zakończenia, bibliografii i noty o Autorze. Zaadresowana została w głównej mierze do tych osób, które chcą świadomie uczestniczyć w procesie unowocześniania dydaktyki uniwersyteckiej. Kazimierz Denek podkreśla, że dydaktyka akademicka ma przyzwyczaić studentów do stałego dodawania do posiadanej wiedzy nowych elementów, a dbałość o wielostronny rozwój studenta wymaga ustawicznego doskonalenia dydaktyki akademickiej.
W początkowych rozdziałach Autor omawia problematykę zasad dydaktycznych. Zwraca uwagę na to, że optymalizacja kształcenia w uniwersytecie możliwa jest jedynie poprzez kompleksowe ich stosowanie i respektowanie wymogów wszystkich zasad tworzących we wzajemnym związku system
(s. 27–43). Przybliża także idee edukacyjne w cywilizacji informacyjnej. Podkreśla, że nie wystarczy już dziś tradycyjne formułowanie celów edukacyjnych w szkole wyższej, ale proponuje ich podział na cele ogólne, pośrednie i szczegółowe (zadania). Ukazuje proces projektowania celów kształcenia w szkole wyższej oraz zwraca uwagę na to, jak dobierać treści kształcenia w warunkach kształcenia uniwersyteckiego (s. 45–70). Autor charakteryzuje także istotę, wartość i siłę regulacyjną oraz funkcje celów edukacyjnych (s. 71–100).
W dalszej części książki Profesor wyjaśnia rolę ćwiczeń w dydaktyce szkoły wyższej. Podkreśla, że wykłady ukazują naukowe, teoretyczne podstawy danej dyscypliny, a ćwiczenia uczą stosować je w konkretnych działaniach praktycznych. Zwraca uwagę na cele i zadania ćwiczeń, omawia różne rodzaje zajęć ćwiczeniowych oraz przedstawia znaczenie wyboru stosowanych metod. Przybliża także problematykę ćwiczeń terenowych, należących do podstawowych form kształcenia praktycznego (s.101–152).  
Badacz zwraca również uwagę na wykład jako zarazem metodę i formę organizacyjną kształcenia w szkole wyższej. Omawia zadania, strukturę i cele wykładu, określa uwarunkowania efektywności wykładu (s. 153–174). Charakteryzuje także seminarium jako formę zajęć ćwiczeniowych, opisuje możliwości organizowania grup seminaryjnych, zasady prowadzenia seminarium oraz konstrukcję pracy magisterskiej i rozmieszczenie w czasie tematyki zajęć seminaryjnych (s. 175–210).
Autor podkreśla, że proces wychowania w uniwersytecie wiąże się z obecnością w nim wartości. Wyjaśnia, że podczas studiów krystalizuje się u studentów system wartości. Pojawiają się wartości związane z rolami obywatelskimi, społeczno-politycznymi, rodzinnymi i zawodowymi. Dlatego też – zdaniem Autora – mistrzostwo dydaktyczne, oprócz umiejętności ujmowania istoty rzeczy, zjawisk, procesów, obejmuje również wskazywanie dróg, którymi trzeba wędrować, aby zachować tradycję, zwyczaje, kulturę i tożsamość
(s. 211–224).
W dalszej części książki omówione zostały mankamenty tradycyjnej kontroli wiedzy i przybliżone nowe sposoby kontroli i oceny wiedzy studentów. Autor podejmuje kwestię testowej kontroli i oceny, wskazuje na typy zadań testowych, etapy opracowywania testów oraz optymalizację procesu kontroli za pomocą testów dydaktycznych (s. 225–288). Kolejno przybliża problematykę egzaminów w szkole wyższej. Wyodrębnia ocenę diagnostyczną, formatywną i sumatywną. Zwraca uwagę na postawy egzaminatora jako istotny czynnik wpływający na oceny studentów
(s. 289–316). Swoje rozważania Autor zamyka rozdziałami poświęconymi efektywności kształcenia w szkole wyższej (s. 317–318).
Profesor Kazimierz Denek oddaje do rąk czytelnika książki, które stanowią bogate źródło wiedzy na temat uniwersytetu i jego misji, a także dydaktyki szkoły wyższej. Ich lektura z pewnością pozwoli nauczycielom akademickim oraz innym osobom zaangażowanym w kreowanie życia uniwersyteckiego uniknąć wielu błędów i podejmować skuteczne prace doskonalące proces edukacji uniwersyteckiej.
Na uwagę zasługuje także bardzo staranny język książek, których bogata treść została czytelnikowi zaprezentowana w sposób niezwykle przejrzysty i dostępny. Z podziwem dla wiedzy Autora, a także warsztatu badawczego oczekuję na trzecią część jego dzieła.


dr Zofia Frączek
Instytut Pedagogiki UR

Janusz Szuber jest poetą, który szybko zdobył sobie odrębne i ważne miejsce w polskiej literaturze najnowszej. Zadebiutował późno, w w wieku dojrzałym (ur. 1947, debiut 1995), po długich latach pisania „do szuflady”, a więc także, jak można się domyślać, po licznych powrotach do swoich dawnych rękopisów i po ich wielokrotnej lekturze. Od razu dał się więc poznać jako twórca o w pełni ukształtowanym warsztacie twórczym i o uformowanym artystycznym wyrazie. Toteż od samego początku jego poezja uzyskiwała wysokie oceny nie tylko czytelników i krytyków literackich, ale i autorytetów, mistrzów pióra, takich jak Marian Pankowski (urodzony, jak Szuber, w Sanoku), Czesław Miłosz, Zbigniew Herbert. Nic też dziwnego, że szybko narastała bibliografia (dziś już bardzo obszerna), oceniająca te dokonania. Powstawały liczne artykuły, szkice, rozprawy, recenzje i omówienia kolejnych tomów, w sumie prace o różnym charakterze, profilu i o różnej randze naukowej.
Wydana ostatnio, na przełomie roku 2010/2011, książka Andrzeja Sulikowskiego pt. Epos sanocki Janusza Szubera wpisuje się w katalog tych prac. Nie jest to pierwsza książka autorska poświęcona w całości poecie z Sanoka. W 2004 roku ukazała się w Krakowie interesująca praca magisterska Tomasza Cieślaka-Sokołowskiego „Mój wszechświat uczyniony”. O poezji Janusza Szubera, która powstała podczas seminarium prowadzonego przez profesor Martę Wykę. Nieco później wydane zostały książki autorów związanych z Podkarpaciem, Jerzego Kowalewskiego, Dramat istnienia – o poezji Janusza Szubera (Krosno 2005, praca wydana nakładem rodziców autora) i Jacka Mączki, Powidła dla Tejrezjasza. O poezji Janusza Szubera (Kraków 2008; jej podstawą była rozprawa doktorska obroniona w Uniwersytecie Rzeszowskim). Trzeba też wspomnieć o obszernym tomie zbiorowym Poeta czułej pamięci. Studia i szkice o twórczości Janusza Szubera (Rzeszów 2008), starannie zredagowanym przez Jolantę Pasterską i Magdalenę Rabizo-Birek. Tom stanowi pokłosie konferencji naukowej, zorganizowanej w Uniwersytecie Rzeszowskim.
Książka Andrzeja Sulikowskiego ma charakter monograficzny. Jest pracą szczególną. „Powstała – jak pisze jej autor we Wstępie – w pierwszych latach obecnego stulecia, jako pokłosie rozmów, lektur, wreszcie – przyjaźni z poetą”. Ale też – trzeba dodać – z pasji podróżowania i z żywych kontaktów z Sanokiem oraz okolicami tego miasta, z zafascynowania Bieszczadami, ich specyfiką, osobliwościami kultury i historii. Książka jest dziełem badacza o dużych kompetencjach, profesora, autora około 600 rozpraw, studiów, szkiców, recenzji i not, w tym kilku książek o monograficznym profilu. Warto zauważyć, że profesor Sulikowski przez dziesiątki lat towarzyszył twórczości ks. Jana Twardowskiego, odkrywał ją, analizował, dokumentował działalność literacką poety, pisał i wydawał prace o jego twórczości.
W swojej najnowszej książce o znamiennym tytule Epos sanocki Janusza Szubera dokonuje badacz bardzo starannej egzegezy poetyckich tekstów autora tomu Tam, gdzie niedźwiedzie piwo warzą i próbuje wydobywać całą zawartość myślową wierszy tego twórcy. Rozpatruje je z różnych stron, interpretuje poetyckie mity, rekonstruuje wizję świata. Wraz z poetą zamyśla się nad historią i współczesnością, nad kondycją człowieka i metamorfozami czasu, próbuje rozwiązywać rodzące się egzystencjalne dylematy. Komentując wiersze, nie zapomina o pracach spoza poezji, o wypowiedziach dyskursywnych autora Biedronki na śniegu. Poszukuje w tych pracach źródeł relacji poetyckich, autentycznych wyznań wspierających formułowane tezy i wysuwane wnioski.
Można powiedzieć, że Sulikowski w swojej pracy skupił uwagę na penetracji całego dorobku poety z Sanoka, nie tylko poezji. Nie pominął różnych zapisków, kartek z dziennika, korespondencji, felietonów, przewertował archiwalia rodzinne. W ten sposób powstała rozprawa właśnie o charakterze monograficznym. O takim wymiarze tomu świadczy sam układ problemów, który dobrze odzwierciedlają tytuły poszczególnych rozdziałów. Mówi o tym zarówno ich uszeregowanie, jak też i sygnalizowane w nich treści. Warto więc je tutaj przytoczyć, tym bardziej że mają one szczególną wagę, informują w większości bezpośrednio o istotnych sprawach nie przez metafory czy przez inne zawiłe figury, poetyckie tropy. Dobrze odzwierciedlają zatem różne poziomy treściowe publikacji: 1. Poeta z prowincji, czyli niespodzianka. Późny debiut. 2. Debiut na raty. Problematyka pięcioksięgu poetyckiego. 3. Poeta pogranicza. „Korowaj”. 4. Nieme drzewa. „Próba dębu”. 5. Odchodząca cywilizacja karpacka. 6. Którzy minęli. Portrety przodków. 7. Filozofia fotografii. 8. Przeżyta młodość. 9. Cezura w życiu osobistym. 10. Stosunek do przedmiotu. Realista sanocki. 11. Czy przeżyje „Biedronka na śniegu”?. 12. Felietonistyka Janusza Szubera. 13. „Las w lustrach”, czyli Janusz Szuber multimedialny. 14. „Mojość” Janusza Szubera. 15. Myślenie religijne w tekstach Janusza Szubera. 16. Wieczysta księga Janusza Szubera. Interesujący jest także, zawarty w Aneksie, erudycyjny i błyskotliwy szkic pt. Podróże z Januszem Szuberem. Powidoki Sanocczyzny oraz zamykające tom starannie opracowane Kalendarium życia i twórczości Janusza Szubera.
W tytułach szesnastu rozdziałów tej pracy mamy więc jasne sformułowania konkretnych spraw, pojawiają się tu również tematy charakterystycznych wierszy o dużym ładunku myślowym, ale też, w innych przypadkach, padają zaledwie sygnały, pojawiają się skróty myślowe, które kryją głębokie treści, informują o ważnych problemach. Nietrudno jednak zauważyć, że przywoływana w pracy biografia poety jest tłem do szerszych rozważań nad tą poezją. Splata się z analizami wierszy, dopełnia rozważania, pozwala wyjaśniać ujęcia. Książka Sulikowskiego nie jest więc zwykłą monografią, jak tomy innych badaczy poświęcone Szuberowi. Jej autor komentuje motywy i tłumaczy sensy konkretnych literackich tekstów przez pryzmat rozległej wiedzy z wielu różnych dziedzin i z perspektywy jednostkowych oraz zbiorowych ludzkich doświadczeń. Można powiedzieć, że Andrzej Sulikowski przy okazji analiz poezji Janusza Szubera napisał – w szerokich dygresjach i w notach zawartych w przypisach – interesujący traktat o historii regionu, życiu ludzi dawniej i dziś, o osobliwej przyrodzie i kulturze, której ślady, mocno zacierające się już relikty, spotkać jeszcze można na obszarach Bieszczadów. A są to tereny, które nawiedzał kiedyś, a dziś też jeszcze nawiedza i opisuje w swoich wierszach sanocki poeta. Autor pracy ociera się niekiedy o problemy, które, zdarzało się, były już nieraz podejmowane przez krytykę, ale nigdy nie powiela dokonanych już ustaleń, nie postępuje utartym tropem, ale przede wszystkim analizuje i odkrywa nowe zjawiska. Ustala fakty i porządkuje je.
Możliwie szeroko interpretuje więc poezję poprzez wykorzystywanie kontekstów wplatanych do swoich rozważań, poprzez odwoływanie się do doświadczeń biograficznych twórcy, jego genealogii, tradycji rodzinnych i poszukiwanie w jego wierszach różnych analogii, zbliżeń do najlepszych wzorców literackich, kultury w ogóle. Nie unika też dygresyjnych refleksji odnoszących się do zjawisk współczesnych, ocen na przykład aktualnych tendencji w literaturze, sztuce, kulturze (m.in. s. 38-39).
Pogłębione i interesujące, ale zarazem komunikatywne ze względu na przejrzysty, klarowny język, są uwagi o dziejach miejscowości bieszczadzkich, o osobliwościach architektury, sztuki sakralnej, przyrody. Interesujące stają się refleksje na temat specyfiki egzystencji dawnych mieszkańców tej ziemi, ich obyczajów, praktyk magicznych, stylu życia. Widzimy więc, w świetle tez, które próbuję tu przedstawić, jak szeroka jest wiedza utrwalona w książce. Nie dotyczy tylko poezji. Andrzej Sulikowski ujawnia się tutaj jako świetny znawca kultury łemkowskiej, folkloru, w ogóle antropologii i etnografii, także psychiki jednostek i zespołów ludzkich. Ale co za tym idzie, jako znawca w ogóle specyfiki regionu, topografii i historii Bieszczadów. W swojej książce splata informacje z różnych dziedzin z analizami wierszy Janusza Szubera, przy czym do dokładnego oglądu wybiera wiersze, o czym już zresztą sygnalizowałem, najbardziej charakterystyczne, problemowo wyraziste. Przez wspomniane warstwy wiedzy dociera do sedna myśli zamykanej w różnych poetyckich strukturach.
Opublikowana praca, w ten sposób skonstruowana, staje się oryginalna, jest bogata merytorycznie, odkrywa nowe zjawiska w poezji Janusza Szubera i w ogóle poszerza wiedzę o poezji współczesnej, a przy tym, co równie ważne, jest atrakcyjna czytelniczo. Tym bardziej atrakcyjna, że – jeśli wziąć pod uwagę całość rozważań, łącznie z przypisami i z tym, co zawiera szkic zamieszczony w Aneksie – książka ta w wielu fragmentach uzyskuje wymiar jakby niezwykłego pamiętnika. Zawiera bowiem relacje ze spotkań z ciekawymi ludźmi, z podróży, wycieczek, wypraw w przestrzeń bieszczadzkich pól, połonin, opisy wędrówek po bezdrożach, trasami często mało uczęszczanymi. Autor dzieli się z czytelnikiem refleksjami, które inspirowane były bezpośrednimi kontaktami z osobliwościami przyrody, czy też z monumentalną sztuką sakralną. Pisze o wrażeniach, jakich dostarczało nawiedzanie uroczysk i miejsc osobliwych, odkrywania śladów zamierzchłej przeszłości. Sulikowski relacjonuje o tym, co przeżył poeta Janusz Szuber i co utrwalił w swoich wierszach, ale i o tym, czego on sam doświadczył. Spotkania z twórcą Biedronki na śniegu i pisanie o jego dokonaniach literackich stało się więc dla autora tej pracy wielką intelektualną przygodą. Taką przygodą dla czytelnika stać się także może lektura książki Epos sanocki Janusza Szubera.

prof. dr hab. Zbigniew Andres
Instytut Filologii Polskiej UR

Współczesne społeczeństwo zmienia się, jest ono nawet określane „społeczeństwem ryzyka”, a przyrównane do „stada, które idzie drogą, z wiarą, że dojdzie do celu, gdyż inni też idą”. Budzi to potrzebę rozważań nad istnieniem współczesnego człowieka. Tym, co charakteryzuje ludzki świat, jest bycie człowieka z człowiekiem, przebywanie z nim, rozmowa. Jest to szukanie pomocy w drugim człowieku, a odnalezienie jej pozwala na rozwój i wzrastanie w  człowieczeństwie. W relacji z drugim człowiekiem istnieje możliwośćdoświadczania własnej wartości  i wartości drugiego człowieka, odkrywaniasensu ludzkiej egzystencji, istoty człowieczeństwa. Przechodząc do oceny współczesnego  człowieka i świata, w którym on funkcjonuje,  często mówi się o kryzysie wartości,o patologii. Dotyczy to w szczególności rodziny, jak również instytucji, które z założenia powinny nieść fachową i rzetelną pomoc ludziom potrzebującym, lecz często tego nie potrafią zapewnić współczesnemu człowiekowi. W dzisiejszym świecie mamy do czynienia z kryzysem człowieka, a nie z kryzysem wartości. To człowiek zgubił się w świecie i to on goni za wartościami rynkowymi, zyskiem i korzyścią. Podstawowym więc problemem jest dziś niesienie pomocy współczesnemu człowiekowi, znajdującemu się w różnych trudnych sytuacjach życiowych. Temu problemowi poświęcona jest publikacja pod redakcją Zofii Frączek i Beaty Szluz .

 

To, w jaki sposób zmienia się współczesna polszczyzna, dobrze widać w szkołach różnych typów, na uczelniach, w polityce, mediach (łącznie z Internetem) i w marketingu. Zmiany języka polskiego w tych właśnie obszarach przedstawia niniejsze opracowanie, przygotowane przez językoznawców z Krakowa, Poznania, Warszawy, Łodzi, Opola, Katowic, Bydgoszczy i Tarnowa pod redakcją naukową profesora Kazimierza Ożoga z Uniwersytetu Rzeszowskiego. Jest to
kontynuacja wydanej wcześniej pracy zbiorowej pt. Przemiany języka na tle przemian kultury (Rzeszów 2006).

 

Książka, którą Państwu rekomenduję, stanowi pozycję z wielu względów interesującą. Wprowadza nauczycieli polonistów w wymiar zawodowych kompetencji, uważanych pewnie przez wielu z nas za nie tyle mało istotne, co wręcz zagrażające celom edukacji polonistycznej. Żeglując po galaktyce Gutenberga, często nie chcemy zgodzić się na surfowanie po galaktyce Internet. Uważamy, że nowy żywioł, tak hołubiony przez młodych, zagraża ich rozwojowi, zuboża intelektualnie i duchowo, trywializuje prezentowane treści i w ogóle – wulgaryzuje przekaz.

 

Książka Muzykowanie metodą cyfrowo-literową z uczniami niepełnosprawnymi intelektualnie w stopniu lekkim (wydana wraz z płytą DVD) liczy 150 stronic formatu A-4, a w zawartości tej mieszczą się: karta tytułowa, spis treści, wstęp wprowadzający w zasadnicze treści opracowania o charakterze teoretycznym, metodycznym i empirycznym oraz spis treści nagrań znajdujących się na wspomnianej płycie DVD, a pochodzących z koncertów zespołu muzycznego Promyk, bibliografia oraz niezbędny, wielce praktyczny słowniczek.

 

Autorka w swojej pracy rozważa problem uczenia się, uwzględniając potrzebę  zmiany celów kształcenia. Ujmuje to następująco: „Aby uczyć uczenia się, trzeba przyjąć taką koncepcję kształcenia, która umożliwi uczniom nie tylko zdobywanie wiedzy i umiejętności programowych, ale także wiedzy i umiejętności o sposobach uczenia się. Będzie to gwarancją podjęcia przez uczniów w przyszłości samokształcenia, doskonalenia zawodowego, a w związku z tym ­– znalezienia pracy zgodnej z ich zainteresowaniami i na miarę ich możliwości, współtworzenia społeczeństwa, gospodarki, kultury, itp.” (s. 8). W opracowaniu stawia m.in. pytania związane z problemem „jak kształcić 7-letnie dzieci do podejmowania aktywnego uczenia się, a więc działań podmiotowych (w tym – samokontroli i samooceny)?” (s. 10). Odpowiada na nie w pięciu rozdziałach.

 

Książka, którą Państwu przedstawiam, jest wydawnictwem ważnym nie tyle dla „specjalistów od filmu”, ile dla tych, którzy interesują się X muzą lub też z racji obowiązków zawodowych będą prezentowali podstawy estetyki kina i zaznajamiali innych z artystycznymi cechami filmu – dzieła sztuki.
Kompozycja owej książki-podręcznika została zaprojektowana w taki sposób, by – jak piszą autorzy – umożliwić lekturę wielotorową. „Każdy rozdział porządkuje zagadnienia związane z innym aspektem kultury filmowej, a głównemu wykładowi towarzyszą kontekstowe ramki, które rozszerzają i pogłębiają zawarte w nim informacje” (s. 9). Tak więc logika narracji poprowadzi nas od fizjologicznych i technicznych podstaw filmu poprzez formy kina (odmiany filmu, gatunki), opowieść o przemyśle filmowym, twórcach filmu oraz filmowych środkach stylistycznych, przedstawi kartki z historii kina światowego, kino polskie, by zakończyć na problematyce adaptacji filmowej. Ten ostatni problem wydaje się być szczególnie istotny i dla nauczycieli, i dla uczniów. Rozdział ostatni ma przygotować do świadomego i kompetentnego odbioru dzieła filmowego, pokazać odrębność jego estetyki a także dać narzędzia do analizy i interpretacji oraz rozpoznawania gatunków, stylów i środków artystycznych.

 

„Nikt nie może się nie komunikować”. Ten znany na gruncie teorii komunikacji aksjomat uświadamia nam, że komunikowanie się jest nieuchronne. Jako proces społeczny towarzyszy człowiekowi od momentu, gdy rozpoczął on życie w grupach, stanowiąc nieodłączny składnik wszelkich relacji międzyludzkich i podstawę funkcjonowania społeczeństwa. Wielu badaczy przyznaje, że społeczeństwa nie tylko istnieją dzięki przekazywaniu informacji i komunikowaniu, ale że ich istnienie polega na tych właśnie procesach. H. Retter pisze: „przyszło nam żyć w społeczeństwie, które funkcjonuje jedynie dzięki komunikacji toczącej się na wszystkich płaszczyznach i we wszystkich jego kręgach”. Dziś, w dobie zawrotnego tempa rozwoju technologii komunikacyjnych nabiera ona nowego wymiaru.

 

Lekcje w klasach łączonych to problem nienowy, znany także nauczycielom Podkarpacia, zwłaszcza wiejskim nauczycielom z dłuższym stażem. Przyznają się do tego jednak niechętnie, zaś władze oświatowe udają, że problemu nie ma, bo jest to jednak pięta achillesowa polskiej edukacji. Tymczasem lekcje łączone miały miejsce przed II wojną światową, także po niej oraz współcześnie. Dobrze się więc stało, że ukazała się wreszcie publikacja, pierwsza po wojnie, omawiająca kwestię nauki w klasach łączonych na tle edukacji w szkołach podstawowych. Jest nią książka Ryszarda Pęczkowskiego pt.: Funkcjonowanie klas łączonych w polskim systemie edukacji, rzetelnie napisana, poparta badaniami naukowymi. Autor podaje w niej propozycję wyjścia z sytuacji związanej z funkcjonowaniem tych klas w polskich szkołach.